نتایج یک مرور جدید کاکرین نشان می‌دهند که شواهد موجود برای تعیین اینکه کانابیس دارویی، خواب یا عملکرد روزانه را در افراد مبتلا به بی‌خوابی بهبود می‌بخشد یا خیر، بسیار نامطمئن است.
بی‌خوابی یک اختلال شایع است که باعث می‌شود افراد به سختی به خواب روند، به راحتی از خواب بیدار نشوند، یا بدون احساس سرحالی از خواب بیدار شوند. این وضعیت می‌تواند تأثیر شدیدی بر کیفیت زندگی داشته باشد و فرد را در طول زمان در برابر ابتلا به اضطراب یا افسردگی بسیار آسیب‌پذیرتر کند.
گزینه‌های درمانی موجود شامل درمان شناختی‌رفتاری و داروها، از جمله داروهای ضدافسردگی و ضدروان‌پریشی، هستند، اما میزان موفقیت این داروها متفاوت است.
در سال‌های اخیر، به‌دلیل انتشار گزارش‌هایی از فواید کانابیس دارویی در بهبود کیفیت خواب، علاقه‌ی فزاینده‌ای به این فرآورده، به‌عنوان یک درمان جایگزین برای بی‌خوابی، دیده می‌شود. در مراکز بالینی، این عامل دارویی معمولاً شامل نسبت‌های کنترل‌شده و آزمایش‌شده‌ی THC و CBD، به شکل قرص، اسپری یا روغن است. بااین‌حال، استفاده از کانابیس دارویی برای درمان بی‌خوابی هم‌چنان بحث‌برانگیز بوده و شواهد موجود، محدود است.
هیچ شواهد روشنی مبنی بر اینکه حشیش دارویی اثربخش است، وجود ندارد
این مرور که توسط محققانی از مرکز همکاری کاکرین در بیمارستان ایتالیایی دانشگاه بوئنوس آیرس و دانشگاه مانیتوبا انجام شد، شامل ۹ مطالعه بود که ۵۳۷ بزرگسال ۱۸ تا ۷۶ سال و تحت درمان بی‌خوابی را بررسی کردند. بیشتر مطالعات بر افراد مبتلا به بی‌خوابی اولیه تمرکز داشتند، نه بی‌خوابی ناشی از دیگر بیماری‌ها. هشت مورد از نه کارآزمایی، کانابیس دارویی تنظیم‌شده را با دارونما (placebo)، و یک کارآزمایی آن را با داروی ضدافسردگی آمی‌تریپتیلین مقایسه کردند.
کانابیس دارویی در مقایسه با دارونما، اندکی بهبودی بالینی معنی‌داری را در کیفیت و رضایت از خواب، کل زمان خواب یا عملکرد روزانه نشان داد یا اصلاً منجر به بهبودی معنی‌داری در بیماران نشد.
شرکت‌کنندگانی که کانابیس دارویی مصرف کردند، در مقایسه با افرادی که دارونما را دریافت کردند، بسیار بیشتر احتمال داشت که دچار عوارض جانبی خفیفی مانند خشکی دهان و سرگیجه شوند؛ اما این یافته براساس تعداد کمی از مطالعات بود.
کانابیس دارویی تا حدودی سطح کیفیت زندگی را بهبود بخشید، اما میزان قطعیت آن بسیار پائین است و نتایج تجمیع‌شده با هر یافته‌ای، از بدتر شدن جزئی تا بهبودی قابل توجه، هم‌سو و سازگار بودند.
«پیام اصلی مطالعه این است که در حال حاضر، تحقیقات موجود برای ارائه پاسخ قابل اعتماد به این سوال که، کانابیس دارویی به افراد مبتلا به بی‌خوابی کمک می‌کند یا خیر، کافی نیستند. البته این یافته بدین معنا نیست که کانابیس دارویی بی‌اثر است، بلکه فقط به ما می‌گوید که براساس شواهد موجود، نمی‌توانیم نتیجه‌گیری‌های قابل اعتمادی در مورد اثربخشی آن برای درمان بی‌خوابی در جمعیت عمومی داشته باشیم.»
- دکتر لوسیا وارلا (Lucia Varela)، نویسنده اصلی این مطالعه از دانشگاه مانیتوبا (University of Manitoba)، کانادا
کارآزمایی‌های ضعیف، شواهد را بی‌ارزش می‌کنند
سطح کیفیت و قطعیت کلی شواهد، عمدتاً به‌دلیل وجود خطر سوگیری در مطالعات زمینه‌ای، نتایج متناقض میان کارآزمایی‌ها و حجم‌نمونه کوچک، از بسیار پائین تا پائین رتبه‌بندی شد.
مطالعات از نظر نوع محصول کانابیس مورد استفاده بسیار متفاوت بودند، که این امر مقایسه‌پذیری را محدود کرد، و طول مدت پیگیری شرکت‌کنندگان در طولانی‌ترین مطالعه فقط به مدت ۱۲ هفته بود. این یعنی ما نمی‌توانیم در مورد تاثیرات بلندمدت آن چیز زیادی بگوییم.
داده‌های موجود هم‌چنین نماینده‌ی خوبی از گروه‌های وسیع‌تر بیماران نبودند. داده‌ها به شدت به سمت جوانان و زنان (۷۲.۶۶ درصد از شرکت‌کنندگان) دارای چولگی (skewed) بودند. بنابراین، این یافته‌ها ممکن است در مورد مردان، افراد مسن و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای قابل تعمیم نباشند.
نویسندگان نتیجه می‌گیرند که شواهد هم‌چنان ضعیف و نامطمئن هستند و این امر نیاز به انجام تحقیقات بیشتری را با کیفیت بالاتر پیش‌از توصیه به مصرف دارویی کانابیس در درمان بی‌خوابی برجسته می‌کند.
«شواهد برای نتیجه‌گیری قطعی در مورد استفاده از کانابیس دارویی در درمان بی‌خوابی بسیار ضعیف و نامطمئن است. به‌جای آنکه یافته‌ها را به‌عنوان تأیید یا رد تاثیر کانابیس دارویی در نظر بگیریم، پزشکان و بیماران باید این عدم قطعیت را تشخیص دهند و شرایط فردی بیماران را در نظر بگیرند تا زمانی‌که شواهد بهتری تولید شود.»
- دکتر لوئیس گارگنانی (Luis Garegnani)، نویسنده ارشد از بیمارستان ایتالیایی دانشگاه بوئنوس آیرس (Universidad Hospital Italiano de Buenos Aires)، آرژانتین
چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵