یک نقشه شواهد و شکاف (EGM) جدید از کاکرین، چشمانداز تحقیقات جهانی را در مورد پیشگیری از ابتلا به تب دنگی ترسیم کرده و تحقیقات زیادی را یافته است، اما تعداد کافی از آنها به روشهایی ترکیب نشدهاند که سیاستگذاران بتوانند از آنها بهره ببرند.
تب دنگی یکی از سریعترین بیماریهای عفونی در انتقال به دیگران در دنیا است. تهدید جهانی ناشی از تب دنگی که از طریق نیش پشه آلوده آئدس منتقل میشود، سالهاست که روبهافزایش بوده، زیرا تغییرات اقلیمی، شهرنشینی و سفرهای بینالمللی به شیوع و پراکنده شدن پشههای ناقل آن کمک میکنند. برزیل برخی از بالاترین تعداد موارد ابتلا به تب دنگی را در سطح جهان گزارش میدهد، و این بیماری بهطور نامتناسبی بر جوامعی تأثیر میگذارد که تحت تأثیر شرایط نامطلوب اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی قرار دارند.
این مطالعه، نخستین نقشه جامع شواهد و شکاف است که مطالعات اولیه و مرورهای سیستماتیک را در مورد استراتژیهای پیشگیری از ابتلا به تب دنگی در بانک اطلاعاتی مرورهای سیستماتیک کاکرین ادغام میکند. این گزارش نشان میدهد که اگرچه صدها مطالعه در این زمینه وجود دارند، فقط بخش کوچکی از آنها در قالب مرورهای سیستماتیک قابل اعتماد و با کیفیت بالا گردآوری شدهاند که سیاستگذاران و تأمینکنندگان مالی بتوانند براساس آنها اقدام کنند.
دکتر برونو گودس (Bruno Guedes)، نویسندهی همکار از دانشگاه فدرال پیاوی (Federal University of Piauí)، برزیل، میگوید: «شواهد زیادی وجود دارد که شامل آموزش جامعه، کنترل ناقلین، واکسنها و مداخلات زیستمحیطی میشوند. بااینحال، نقشه شکاف ما برخی از شکافهای مهم را در شواهد مربوط به مرورهای سیستماتیک، بهویژه برای مداخلات مرتبط با ناقلین بالغ و مراحل آبزی، و همچنین برای اجرا و پیامدهای رفتاری، نشان داد.»
شکافها کجا هستند
آموزش جامعه یکی از حوزههایی است که به بهترین شکل مستند شد و براساس نتایج ۴۷ کارآزمایی تصادفیسازیشده و ۱۴۰ مطالعه تصادفیسازینشده بنا شده است. این حوزه شامل تعامل با دیگر جمعیتها برای پیشگیری از تولید مثل پشهها و جلوگیری از شیوع ویروس، تمرکز بر گامهای عملی مانند پاکسازی آبهای راکد، مشارکت مدارس محلی، و همکاری با رهبران جامعه برای ایجاد عادات ایمنی بلندمدت است. بااینحال، شواهدی در دست نیست که این نوع مداخلات بر شیوع خود بیماری تأثیر میگذارند یا خیر. این یک موضوع رایج میان مداخلاتی است که پشهها را هدف قرار میدهند.
نقشه مذکور، فراتر از آموزش جامعه، شکافهای مهم دیگری را نیز شناسایی کرد. مرورهای موجود برای بررسی کنترل پشههای بالغ عموماً قدیمی هستند، بهاستثنای یک مرور اخیر که بر رویکردهای ولباخیا (Wolbachia) متمرکز بود. مداخلاتی که مرحله آبزی یا لاروی پشه را هدف قرار میدهند، شکافهای موجود در سنتز شواهد را در تمام حوزههای پیامدی نشان میدهند. شواهد مربوط به واکسیناسیون نیز محدود است و اساساً شواهدی برای پیامد رفتاری آن وجود ندارد، و مطالعات اولیهای برای مداخلات زیستمحیطی صورت گرفتهاند، اما پیامدهای رفتاری و اجرایی هنوز فاقد مرورهای سیستماتیک با کیفیت بالا هستند.
لزلی چوی (Leslie Choi)، نویسندهی همکار و ویراستار گروه توسعهی سنتز شواهد در کاکرین، توضیح میدهد: «ما بیشاز همه از فقدان سنتز شواهد در مورد واکسنهای تب دنگی در جمعیت بزرگسال شگفتزده شدیم. واکسنهای تب دنگی در بسیاری از کارآزماییهای بالینی، بهویژه در مورد بیخطر بودن و پیشگیری از ابتلا به بیماری، مطالعه شدهاند. بااینحال، ما هنوز به شواهد بیشتری در مورد چگونگی عملکرد برنامههای واکسیناسیون در حوزه سلامت عمومی نیاز داریم. این حوزهای است که کاکرین، انجام مرورهای لازم را در آن تشویق میکند.»
کدام شکافها بالاترین اولویت را دارند
EGM بهگونهای طراحی شد که سیاستگذاران را به نقشههای شکاف، متناسب با اولویتهای سلامت محلی خود، مجهز کرده و به آنها در شناسایی شکافهای حیاتی دانش برای افزایش آگاهی در زمینه تحقیقات اولیه و مرورهای سیستماتیک آینده در سطح محلی کمک کند.
سیاستگذاران و نمایندگان جامعه مدنی مستقیماً در این فرایند مشارکت داشتند و ذینفعان به شناسایی شکافهای اولیه تحقیقاتی با بالاترین اولویت کمک کردند. این موارد، بدون ترتیب خاصی، عبارتند از:
مداخلات زیستمحیطی و اثرات نامطلوب
آموزش جامعه و اثرات نامطلوب
مداخلاتی که مراحل آبزی ناقل و عوارض جانبی را هدف قرار میدهند
مداخلاتی که ناقلین بالغ و عوارض جانبی را هدف قرار میدهند
این یافته به چه معنی است
تیم نویسندگان خواستار انجام مرورهای سیستماتیک بهروزشده و جامع در مورد مداخلات کنترل ناقل، تلفیق قویتر شواهد اجرایی و رفتاری در استراتژیهایی غیر از استفاده از واکسن و ارزیابی سیستماتیکتر عوارض جانبی فراتر از واکسنها هستند.
دکتر گودز (Guedes) میگوید:«مسئله اصلی این نیست که ما تحقیقاتی در دست نداریم که به پیشگیری از ابتلا به تب دنگی پرداخته باشند؛ بلکه آن است که این تحقیقات بهشیوهای تدوین نشدهاند که برای تصمیمگیری مفید باشند. سیاستگذاران پرمشغله و مقامات سلامت عمومی به پاسخهای روشن برای سوالات اساسی در مورد تب دنگی نیاز دارند. در حال حاضر، آن سوالات حیاتی بیپاسخ ماندهاند.»
نویسندگان همچنین هشدار میدهند که اتکای بیشازحد به پیامدهای حشرهشناسی، مانند تعداد پشهها، بهخودیخود کافی نیست. آنها معتقدند که تأکید بیشتر بر پیامدهای اپیدمیولوژی و پیادهسازی آنها در دنیای واقعی، برای طراحی استراتژیهای کنترل تب دنگی که مؤثر، مقیاسپذیر و متناسب با شرایط محلی باشند، ضروری است.
درباره شواهد و نقشه شکاف
این نقشه با استفاده از Cochrane Crowd، پلتفرم علوم شهروندی کاکرین، به همراه نرمافزارهای EPPI Reviewer و EPPI Mapper برای کدگذاری و مصورسازی شواهد تهیه شده است. مشارکت ذینفعان با همکاری موسسه Veredas، یک سازمان مردمنهاد در برزیل که در حوزه مدیریت عمومی، دانشگاه و جامعه مدنی فعالیت میکند، انجام شد. این نقشه آنلاین تعاملی به تأمینکنندگان مالی، سیاستگذاران و محققان اجازه میدهد تا شواهد را براساس نوع مداخله و پیامد بررسی کرده و مشخص کنند که سرمایهگذاری تحقیقاتی آینده در چه زمینههایی بیشترین نیاز را دارد.
لینکهای مرتبط:
یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵