بر اساس یافتههای یک مرور بهروزشده کاکرین، آزمایشهای خون برای شناسایی نشانههای احتمالی سرطان پروستات، بهاحتمال زیاد خطر مرگومیر ناشی از این سرطان را کاهش میدهند. این نتیجه نشاندهنده تغییری نسبت به نسخه قبلی این مرور است؛ زیرا در نسخه پیشین، شواهد کافی برای اثبات کاهش مرگومیر ناشی از سرطان پروستات در اثر غربالگری وجود نداشت.
سرطان پروستات یکی از شایعترین سرطانها در مردان است. تشخیص زودهنگام این سرطان از طریق غربالگری، مدتهاست موضوع بحث و اختلافنظر بوده است و متخصصان درباره اینکه آیا مزایای غربالگری بر خطرات تشخیص و درمان بیشازحد غلبه میکند یا خیر، دیدگاههای متفاوتی دارند.
فایدهای اندک اما معنادار
تیم مرور، دادههای شش کارآزمایی را که در مجموع نزدیک به ۸۰۰ هزار شرکتکننده از اروپا و آمریکای شمالی را شامل میشدند، بررسی کرد. نتایج نشان داد غربالگری با استفاده از آزمایش خون PSA (prostate-specific antigen؛ آنتیژن اختصاصی پروستات) به ازای هر ۱۰۰۰ مرد غربالشده، مرگومیر ناشی از سرطان پروستات را تقریباً دو مورد کاهش میدهد. به بیان دیگر، برای پیشگیری از یک مورد مرگومیر ناشی از سرطان پروستات، باید ۵۰۰ مرد به انجام غربالگری دعوت شوند. این دادههای مربوط به مرگومیر از یک کارآزمایی بزرگ به دست آمدهاند که ۱۶۲٬۲۴۱ مرد را به مدت ۲۳ سال پیگیری کرده است.
»با در دسترس قرار گرفتن دادههای جدید، اکنون میتوانیم با سطح قطعیت بگوییم که غربالگری PSA در مردانی که امید به زندگی کافی دارند، مرگومیر ناشی از سرطان پروستات را کاهش میدهد«.
»این یافته نشان میدهد که برای بیمار مناسب ــ یعنی فردی که اطلاعات کافی دارد، از امید به زندگی مناسبی برخوردار است و پیامدهای کامل غربالگری را درک میکند ــ اکنون شواهد قابلقبولی برای گفتوگو درباره غربالگری PSA وجود دارد. این موضوع نشاندهنده تغییری مهم در شواهدی است که تدوینکنندگان دستورالعملها و سیاستگذاران باید در آینده آن را مورد توجه قرار دهند«.
- دکتر فیلیپ دام (Philipp Dahm)، استاد اورولوژی دانشگاه مینهسوتا (University of Minnesota) و نویسنده ارشد این مرور
مطالعات واردشده در این مرور، اثرات غربالگری بر کیفیت زندگی، از جمله عوارض ناشی از نمونهبرداری، اختلال عملکرد جنسی و مشکلات ادراری را بهطور نظاممند ارزیابی نکرده بودند. نویسندگان تأکید میکنند که تصمیمگیرندگان باید نتایج مطالعات دیگری خارج از این مرور، مانند کارآزمایی ProtecT را نیز که به آسیبهای مرتبط با درمان پرداخته است، در نظر بگیرند.
بااینحال، خطر تشخیص بیشازحد همچنان یکی از مسائل اصلی است. غربالگری در مجموع حدود ۳۰ درصد موارد بیشتری از سرطان پروستات را شناسایی کرد که بیشتر آنها در مراحل ابتدایی بیماری بودند. این مرور نشان داد که به ازای هر ۱۰۰۰ مرد غربالشده، حدود ۳۶ مورد بیشتر، سرطان تشخیص داده میشود؛ درحالیکه از یک تا دو مورد مرگ پیشگیری میشود. نویسندگان هشدار میدهند که این آزمایشها ممکن است سرطانهایی با درجه پایین (low-grade cancers) را شناسایی کنند که شاید هرگز در طول زندگی فرد موجب بروز علائم یا آسیب نمیشدند. بنابراین، شناسایی چنین سرطانهایی میتواند باعث اضطراب و انجام درمانهای تهاجمی غیرضروری شود.
»مایلیم بهروشنی تأکید کنیم که این یافته به معنای تأیید کلی غربالگری همگانی نیست. تصمیمگیری درباره غربالگری باید همواره با مشارکت بیمار و پزشک انجام شود و هر دو طرف باید درک کاملی از مزایای احتمالی و همچنین خطرات واقعی تشخیص بیشازحد و درمان غیرضروری داشته باشند.»
- خوان فرانکو (Juan Franco)، مدیر واحد سنتز شواهد (Evidence Synthesis Unit Lead)، دانشگاه هاینریش هاینه دوسلدورف (Heinrich Heine University Düsseldorf) و نویسنده نخست مرور کاکرین
دادههای بهتر، شواهد قویتر
نسخه قبلی این مرور، بر اساس یک متاآنالیز شامل پنج کارآزمایی تصادفیسازیشده و کنترلشده، به این نتیجه رسیده بود که غربالگری سرطان پروستات موجب کاهش معنادار مرگومیر ناشی از این سرطان نمیشود. این عدم قطعیت، یکی از عوامل مهم در تصمیم بسیاری از کشورها برای اجرا نکردن برنامههای ملی غربالگری بوده است.
نویسندگان بیان میکنند که فواید اندکی که در این مرور مشاهده شدهاند، ناشی از تغییر در شواهد پایه نیستند، بلکه عمدتاً به این دلیل آشکار شدهاند که مدت پیگیری شرکتکنندگان در کارآزماییها اکنون بهاندازه کافی طولانی شده است تا اثر غربالگری بر مرگومیر مشخص شود؛ اثری که در بررسیهای قبلی هنوز برای مشاهده آن زود بود.
دکتر فرانکو تأکید کرد که این بهروزرسانی، نمای دقیقتری از شواهد کنونی ارائه میدهد:
»از زمان مرور سال ۲۰۱۳ ما، وضعیت بهطور قابلتوجهی تغییر کرده است. نهتنها اکنون شواهد طولانیمدت قویتری درباره مرگومیر در اختیار داریم، بلکه ابزارهای موجود برای کاهش آسیبهای ناشی از غربالگری، مانند MRI و پایش فعال (active surveillance)، نیز پیشرفت چشمگیری داشتهاند.«
این مرور همچنین نسل جدیدتری از روشهای غربالگری را بررسی کرد که با هدف افزایش دقت و کاهش نمونهبرداریهای غیرضروری طراحی شدهاند. این روشها آزمایش PSA را با آزمایش خون پنل کالیکرئین (kallikrein panel) و تصویربرداری MRI ترکیب میکنند. MRI و پایش فعال، رویکردهایی برای شناسایی سرطانهای خاموش هستند که به درمانهای تهاجمی نیاز ندارند و از این طریق میتوانند آسیبهای ناشی از درمان بیشازحد را کاهش دهند. دادههای اولیه کارآزماییها نشان میدهند که این روشها ممکن است سرطانهای بیشتری را شناسایی کنند، اما هنوز برای مشخص شدن اینکه آیا در مقایسه با آزمایش PSA بهتنهایی جان افراد بیشتری را نجات میدهند یا آسیبهای کمتری ایجاد میکنند، زود است.
شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵